Je kunt in de actieweek bijvoorbeeld zondag de 13e meelopen met de boswachter over Planken Wambuis of de aftrap van het Burgerinitiatief ‘Hartenkreet voor natuur en landschap’ bijwonen op de Posbank.

Je kunt ook de handen uit de mouwen steken, bijvoorbeeld bij het opschonen van het Heelsumse beekdal of door te helpen met hartenkreten en handtekeningen ophalen. Of fiets mee met honderden mountainbikers onderweg naar de grote ‘Hart voor Natuur’-manifestatie zaterdagmiddag 19 februari in Radio Kootwijk! Kijk voor al deze en andere activiteiten op de kaart op www.hartvoornatuur.nu.

Bezuinigingen

Natuur en landschap, cultureel erfgoed, een groene leefomgeving, ‘t lijkt vanzelfsprekend in Gelderland. Niemand kan en wil zonder. Maar zo vanzelfsprekend is het straks niet meer. Het nieuwe kabinet heeft de verantwoordelijkheid voor het natuurbeleid en plattelandsbeleid in het algemeen bij de provincies neergelegd. Tegelijkertijd is er veel minder geld! De keuze van het kabinet om drastisch te bezuinigen (40 tot 60 procent) heeft harde gevolgen voor het beheer en de verbetering van de natuur en ons landschap. Dat is slecht voor de planten en dieren die er leven, maar ook voor de economie en voor de mensen die recreëren en sporten in het buitengebied.

In Gelderland betekenen de bezuinigingen dat een aantal geplande natuurverbindingen onder druk komen te staan, maar ook de daarbij horende wandel- en fietspaden. Het ‘afmaken’ van een aantal natuurgebieden is onzeker geworden, waardoor goed beheer heel lastig wordt en soorten zullen uitsterven! Ook worden al geplande delen van recreatiegebieden rond de stad niet aangelegd.

Ga stemmen!

Tijdens de actieweek laten we zien welke gevolgen de bezuinigingen hebben. We willen aan publiek en politiek laten zien dat wij ons zorgen maken over de toekomst van natuur en landschap in Gelderland. Wil je een leefbare en groene provincie, ga dan in ieder geval stemmen op 2 maart bij de verkiezingen voor Provinciale Staten.

De GMF was benieuwd hoe de deelnemers aan de Groene peiler hier tegenaan kijken. Zo’n tachtig procent van de respondenten blijkt het eens te zijn met de stelling dat kappen van bomen in het kader van natuurbeheer soms noodzakelijk is. Meer dan vijftig procent steunt de gedachte dat vaak te emotioneel gereageerd wordt op bomenkap en dat we de houtopbrengst niet moeten vergeten. Ook grootschalige bomenkap kan, onder voorwaarden, rekenen op vijftig procent steun.

Kap wel onder voorwaarden

Er is echter ook veel steun voor kleinschalige omvorming en voor de gedachte dat we de natuur met rust moeten laten, zodat de natuurlijke dynamiek een kans krijgt en er bespaard kan worden op het beheer. Driekwart van de respondenten vindt dat bomenkap altijd gecompenseerd moet worden, en dat dit altijd in Nederland moet plaatsvinden.

Wat de zeggenschap bij grootschalige ingrepen omwille van natuurdoelen betreft: de meerderheid is tégen een referendum en vindt ook niet dat de betrokken gemeenteraden de beslissingsmacht moeten krijgen. Wél vindt tachtig procent dat juist de betrokken overheidsinstanties veel actiever hun eigen bestuurders en hun burgers moeten informeren en betrekken.

De GMF heeft nu een beter beeld hoe liefhebbers van natuur en milieu tegen het dilemma ‘bomenkap voor natuur’ aankijken. Er is steun, maar afwegingen en besluitvorming dienen uiterst zorgvuldig te geschieden. Dat is des te belangrijker in een tijd waarin het draagvlak voor natuur flink onder druk staat. De uitkomst van deze Groene peiler zal de GMF dan ook actief uitdragen naar de bij natuurontwikkeling en -beheer betrokken overheden en natuurbeheerders.

Ook deelnemer worden van het Groene Peiler-panel? Aanmelden kan hier. Wilt u eerst meer weten over de Groene Peiler, neem dan contact met ons op via groenepeiler@geldersemilieufederatie.nl.

De tweewekelijkse e-mailnieuwsbrief van de GMF ontvangen? Aanmelden kan hier.

De Groene peiler-resultaten meer in detail

(Tekst in rood: meerderheid. Tekst in blauw: grootste aantal)

In totaal 270 mensen hebben de Groene Peiler ingevuld. De antwoorden op de vragen zijn alsvolgt verdeeld:

1. Hebt u begrip voor het kappen van bomen/bos om andere natuurdoelen te bereiken?
Ja 44,1% – Ja, mits 37,4%
Nee 7,4% – Nee, tenzij 9,3%
Geen mening 1,9%

2. Stellingen:

Kappen van bomen/bos in het kader van natuurbeheer is soms noodzakelijk, omdat dit positief uitwerkt voor veel zeldzame soorten die zijn gebonden aan het halfnatuurlijke landschap
Geheel mee eens 32% – Mee eens 50,8%
Geheel mee oneens 1,1% – Mee oneens 6,2%
Neutraal 8,2% – Weet niet/geen mening 1,7%

Er wordt veel te emotioneel gereageerd op bomenkap: de houtopbrengst (óók uit natuurbeheer) vermindert ons beslag op andere grondstoffen, zoals hout uit buitenlandse bossen
Geheel mee eens 12,5% – Mee eens 42,6%
Geheel mee oneens 7% – Mee oneens 16,4%
Neutraal 19,5% – Weet niet/geen mening 2%

Ingrepen voor natuurontwikkeling, zoals bomenkap, móeten soms grootschalig. Het doet even pijn maar dan heb je na een aantal jaren ook écht wat bereikt
Geheel mee eens 17,6% – Mee eens 32%
Geheel mee oneens 8,2% – Mee oneens 16,4%
Neutraal 23,4% – Weet niet/geen mening 2,4%

Natuurontwikkeling dient altijd op een kleinschalige manier te gebeuren, met geleidelijk ‘omvormingsbeheer’
Geheel mee eens 16% – Mee eens 30,5%
Geheel mee oneens 7,8% – Mee oneens 20,7%
Neutraal 21,5% – Weet niet/geen mening 3,5%

Kappen van bos is verkeerd. De natuur krijgt een te grote klap, de gewenste doelen worden vaak niet gehaald en na een aantal jaren moet wéér grootschalig worden ingegrepen
Geheel mee eens 7% – Mee eens 16,4%
Geheel mee oneens 16% – Mee oneens 33,6%
Neutraal 19,5% – Weet niet/geen mening 7,4%

De belangen achter grootschalige natuurontwikkeling (binnenhalen subsidies, aan het werk blijven…) zijn te groot om nog vertrouwen te kunnen hebben in de goede bedoelingen
Geheel mee eens 8,6% – Mee eens 19,9%
Geheel mee oneens 13,3% – Mee oneens 19,1%
Neutraal 30,9% – Weet niet/geen mening 8,2%

We moeten de natuur veel meer met rust laten, de natuurlijke dynamiek krijgt dan echt een kans en het beheer is meteen véél goedkoper
Geheel mee eens 13,6% – Mee eens 32,3%
Geheel mee oneens 7% – Mee oneens 26,1%
Neutraal 19,1% – Weet niet/geen mening 1,9%

Kappen van bomen/bos in het kader van natuurbeheer is verkeerd, we hebben de bomen hard nodig voor frisse lucht en tegen klimaatverandering
Geheel mee eens 7,4% – Mee eens 13,2%
Geheel mee oneens 15,6% – Mee oneens 40,9%
Neutraal 19,1% – Weet niet/geen mening 3,8%

3. Vindt u dat bij boskap altijd compensatie plaats moet vinden, dus dat kappen alleen mag als elders tenminste hetzelfde aantal bomen moet kunnen gaan groeien?
Ja 57,3% – Ja, tenzij 17,3%
Nee 18,8% – Nee, tenzij 5,1%
Geen mening 1,6%

4. Stellingen

Compensatie voor bomenkap moet zoveel mogelijk binnen hetzelfde gebied plaatsvinden
Geheel mee eens 14,9% – Mee eens 36,9%
Geheel mee oneens 4% – Mee oneens 20,4%
Neutraal 21,2% – Weet niet/geen mening 2,6%

Compensatie voor bomenkap moet altijd binnen Nederland plaatsvinden
Geheel mee eens 32,5% – Mee eens 43,9%
Geheel mee oneens 1,2% – Mee oneens 9%
Neutraal 12,2% – Weet niet/geen mening 1,2%

Wanneer bomen worden gekapt voor andere natuurdoelen, is compensatie slechts noodzakelijk wanneer er plekken zijn waar op grond van natuurdoelstellingen nog bomen kunnen worden geplant
Geheel mee eens 9,8% – Mee eens 31%
Geheel mee oneens 18,4% – Mee oneens 25,5%
Neutraal 10,2% – Weet niet/geen mening 5,1%

5. Vindt u dat burgers zeggenschap moeten krijgen over grootschalige ingrepen omwille van natuurdoelen en over de grote lijnen van het beheer van onze natuurgebieden?
Burgers moeten beslissen, niet de terreinbeheerders 1,2%
Burgers moeten kunnen meebeslissen 42,3%
Burgers vragen naar hun mening is voldoende 41,5%
Informeren van burgers is voldoende 13,4%
Weet niet/geen mening 1,6%

6. Stellingen over zeggenschap bij grootschalige ingrepen omwille van natuurdoelen

Laat de bevolking meepraten via een gebruikersraad met vetorecht, bestaand uit vaste vertegenwoordigers vanuit diverse belangen, zoals: omwonenden, recreanten, buitensporters, landbouw, lokale natuurverenigingen etc.
Geheel mee eens 5,5% – Mee eens 30,3%
Geheel mee oneens 14,7% – Mee oneens 34,3%
Neutraal 12,7% – Weet niet/geen mening 2,5%

Betrekken en informeren is goed, maar geef burgers geen zeggenschap want ze hebben te weinig verstand van natuurbeheer en belangenafwegingen
Geheel mee eens 9,6% – Mee eens 39,8%
Geheel mee oneens 2% – Mee oneens 29,5%
Neutraal 15,1% – Weet niet/geen mening 1%

Het voldoende betrekken van álle bosgebruikers zou volwaardig moeten meetellen bij het afgeven van een FSC-keurmerk voor hout afkomstig uit verantwoord en ecologisch bosbeheer
Geheel mee eens 6,8% – Mee eens 40,2%
Geheel mee oneens 4,7% – Mee oneens 11,6%
Neutraal 24,3% – Weet niet/geen mening 12,4%

Grote ingrepen gebeuren al in samenspraak tussen natuurbeheerders, overheden en direct belanghebbenden, compliceer processen niet met nog allemaal extra inspraak
Geheel mee eens 12,7% – Mee eens 30,3%
Geheel mee oneens 5% – Mee oneens 30,7%
Neutraal 18,3% – Weet niet/geen mening 3%

Juist de betrokken overheidsinstanties moeten veel actiever hun eigen bestuurders en hun burgers informeren en betrekken (van de planvorming t/m de procedures waarvoor zij bevoegd gezag zijn)
Geheel mee eens 25,9% – Mee eens 55,8%
Geheel mee oneens 1% – Mee oneens 2%
Neutraal 12,7% – Weet niet/geen mening 2,6%

Leg de beslissingsmacht bij de betrokken gemeenteraden
Geheel mee eens 1,4% – Mee eens 10,4%
Geheel mee oneens 25,1% – Mee oneens 39,8%
Neutraal 18,3% – Weet niet/geen mening 5%

Schrijf een referendum uit
Geheel mee eens 4% – Mee eens 12,7%
Geheel mee oneens 27,9% – Mee oneens 27,9%
Neutraal 21,9% – Weet niet/geen mening 5,6%

De Goedheiligman kwam vrijdag 3 december om 9.30 uur precies naar zijn thuisadres in Wijchen om Keereweer te feliciteren met de nieuwe plek van natuur binnen het Ministerie van Economisch Zaken, Landbouw en Innovatie. Natuur is immers een groot economisch goed, aldus de Sint. De aangekondigde kabinetsbezuinigingen op met name de €cologische Hoofd $tructuur verbaasden hem daarom des te meer. Om zijn verhaal kracht bij te zetten droeg Sint een eigenhandig geschreven gedicht voor aan de gedeputeerde. Ook ontving de gedeputeerde een setje chocoladeletters (€H$, met dollar- en euroteken) en het boekje ‘De natuur verdient beter. De economische hoofdstructuur als kans’.

De onderliggende boodschap van de Sint aan Keereweer was helder: ‘Zorg dat natuur ook in uw provincie de economie een boost geeft en mens, dier en plant meer ruimte’. De gedeputeerde was het helemaal eens met de Sint en vertelde dat hij samen met maatschappelijke organisaties plannen maakt om de EHS af te maken. Misschien in een iets langzamer tempo en hier en daar wat meer met verweving van natuur en andere functies. Eerste opdracht bleef volgens hem om minister Bleeker in Den Haag te overtuigen dat de forse bezuinigingen op natuur averechts zullen uitpakken.

ARK Natuurontwikkeling en Gelderse Milieufederatie

In tien coupletten ‘dichtte’ Sint de loftrompet over het economische gewin van natuur. Sinterklaas liet zich bij deze actie inspireren door het gedachtegoed van ARK Natuurontwikkeling en de gedrevenheid van de Gelderse Milieufederatie. Zij fluisterden Sint in de heilige oren de gedeputeerde eens een compact lesje natuureconomie te geven.

illustratie Jeroen Helmer (ARK Natuurontwikkeling)

De organisaties zetten zich in om met goede voorbeeldprojecten te laten zien dat investeren in natuur niet ‘alleen maar’ investeren in groen is. Natuur speelt een centrale rol in tal van maatschappelijke en economische behoeften: schoon drinkwater, de winning van klei, zand en grind, veiligheid in het licht van klimaatverandering, gezondheid van mensen, CO2-compensatie, hogere huizenprijzen in een groene omgeving en daarmee extra WOZ-inkomsten van gemeentes, etc, etc. Het economisch nut van natuur is verder uitgewerkt met cijfers en voorbeelden in de publicatie ‘De natuur verdient beter. De economische hoofdstructuur als kans’. Deze kunt u downloaden op www.ark.eu/ark/ehs.

Gedicht

Wat de Sint nú heeft vernomen

overtreft zijn stoutste dromen.

Dat ik dit nog mee mag maken:

‘Natuur’ bij ‘Economische Zaken’!

Men begrijpt dat wat je lief is

soms ook heel erg lucratief is.

Niet dat ’t dat zou móeten zijn

Maar is als bijproduct toch fijn.

Een ziekenhuis, mits groen gelegen

zal het ongetwijfeld baten

als ’n patiënt zijn bed deswege

één dag eerder kan verlaten.

’n Kind dat rondklimt in een boom

wordt lenig, sterk, is in zijn schik

Jantje Beton is daarbij sloom,

vaak depressief en veel te dik.

Door natuur gezuiverd water

kan al bijna in een glas.

Zonder groen krijg je dat later

na veel duur gefilter pas.

Ook bij tentjes langs de kustlijn

rollen nu de euro’s hard

Mocht u ’t zich nog niet bewust zijn

’t gaat hier om een half miljard.

OZB is nog zo’n klapper.

Naast natuur vliegt-ie omhoog.

Stadsgemeenten zitten krapper

dan ’t dorp Schiermonnikoog.

Je maakt ruimte voor rivieren,

goed voor baksteenindustrie,

voor toerisme, wilde dieren.

Betaal je één, je krijgt er drie.

Graag is Sint een goed-nieuws melder

en de bedoeling lijkt me helder:

Investeer in de natuur

want die blijkt helemaal niet duur

Elke cent betaalt zich vlug

dubbel en ook dwars weer terug.

Wie het onderste uit de KAN wil…

Tien jaar terug ging men in het Knooppunt Arnhem-Nijmegen rollebollend over straat. Of het nu ging om doortrekken van de A73 of een extra A50-brug over de Waal, de A15 doortrekken of de A50 en A12 verbreden, lightrail of een kabeltram, het MTC wel of niet aanleggen…, politici van de verschillende gemeenten, KAN en Provincie konden het maar niet eens worden. Met een verdeeld huis kon deze regio geen vuist maken in Den Haag. Om de tegenstellingen te verhullen werd ingezet op onderzoeken naar de beste oplossingen. Hiermee gingen kostbare jaren verloren en Den Haag gaf het geld uit aan projecten elders in het land.

Om voor het wegennet de impasse te doorbreken werd in 2005 in Triavium in Nijmegen een regiobijeenkomst georganiseerd. De hele regio schaarde zich uiteindelijk achter verbreding van A50 en A12, de aanleg van een stadsbrug in Nijmegen en de doortrekking van de A15. Deze eensgezindheid legde geen windeieren in Den Haag. Provincie en Stadsregio wisten toezeggingen voor veel geld in deze richting te sluizen. Maar deze eensgezindheid was van korte duur…

Om de Nijmeegse kiezers te paaien plaatsten veel partijen de A73-doortrekking tóch weer op hun verlanglijstje en is het nieuwe College van B&W daar weer een lobby voor begonnen, een ruzie met de buurgemeenten riskerend. En er ontstonden meer scheuren in de eensgezindheid, bijvoorbeeld over het doortrekken van de A15 door middel van een tunnel of toch maar een goedkopere brug. De eensgezindheid verdween als sneeuw voor de zon.

En ondertussen liep door de kredietcrisis de staatsschuld op. Dit kabinet heeft inmiddels besloten om 18 miljard te bezuinigen. Alle uitgaven werden weer tegen het licht gehouden. Een regio die het onderling niet eens is komt dan niet sterk over. Wellicht heeft dit meegespeeld bij de beoordeling om Gelderland links te laten liggen. Het ministerie heeft al eerder laten weten niets te zien in het financieren van een derde Waalbrug voor de A73-doortrekking. Twee bruggen financieren voor het Nijmeegse Rupsje Nooitgenoeg vonden ze wel genoeg.

De minister lijkt te kiezen voor een uitgekleed Regio Combi-Alternatief. In het oorspronkelijke RCA, ontwikkeld door de Gelderse Milieufederatie (GMF), wordt de groei van automobiliteit opgevangen met forse investeringen in openbaar vervoer, met slimme combinaties van auto, openbaar vervoer, fiets e.a. (ketenmobiliteit) en met betere benutting en beperkte verbredingen van bestaande wegen. De variant van de minister lijkt een stap in die richting, maar ze zal dan toch écht werk moeten maken van verbetering van het openbaar vervoer. Dat ontbreekt vooralsnog.

Misschien speelt verdeeldheid de regio ook hier parten. Nijmegen en Arnhem hebben verschillende plannen met het OV. Daar waar Nijmegen een regionale tramverbinding wil, wil Arnhem de trolley verder uitbreiden. Daar waar Arnhem kiest voor waterstof, zet Nijmegen in op aard/biogas. Het is anderhalf jaar terug allemaal in één gezamenlijke OV-visie gegoten, maar daarmee is het OV-wensenlijstje wel lang geworden. Een échte toekomstkeuze ontbreekt. Níemand in Arnhem ligt wakker bij een tegenslag voor de Nijmeegse tramplannen, niemand in Nijmegen maakt zich druk over de Arnhemse waterstofplannen. Dat maakt natuurlijk geen indruk in Den Haag!

Wat de GMF betreft is het tijd voor een nieuw Triavium-overleg, maar dan zal uitdrukkelijk het openbaar vervoer een prominente rol moeten spelen. Als de regio kiest voor een samenhangend en efficiënt openbaar vervoersysteem, dan zal de minister eerder geneigd zijn over de brug te komen.

Michiel de Ruyterschool

Openbare basisschool Michiel de Ruyter in Nijmegen-West deed vorig jaar met één groep mee; op een ander moment is wel een heel klimaatweek gehouden. Als vervolg daarop deed nu de héle school mee aan de Dag van de Duurzaamheid. In de groepen 3 t/m 8 is voorgelezen en zijn gesprekjes gevoerd n.a.v. het voorlezen uit Mr. Finney, in de kleuterklassen n.a.v. ‘Het kleine boekje over het milieu’. Als gastvoorlezers traden op: Pepijn Boekhorst, GroenLinks-gemeenteraadslid én wijkbewoner, Tobias van Elferen, woordvoerder duurzaamheid van de D66-raadsfractie, en Anneke Arzbach, als PvdA-raadslid in de vorige raadsperiode mede-initiatiefnemer van de ‘Kadernotitie Klimaat’. TV Nijmegen1 maakte opnamen, zie vanaf minuut 7:20 aan het eind van de nieuwsuitzending van 11 oktober: www.nijmegen1.nu.

Meer info is te vinden op www.dagvandeduurzaamheid.nu en specifiek over Mr Finney: duurzaamheidpo.kennisnet.nl/mrfinney.

Er zijn nog leuke prijzen te winnen voor de stemmers. Om je te helpen heeft de pers, die Rozenkwekerij de Bierkreek genomineerd heeft, de volgende argumenten aangevoerd. Je zou er eentje van kunnen lenen!!!

• is koploper op het gebied van biodiversiteit als interactie in de duurzame teelt van rozen;

• combineert biologische aanpak ook met ecologische, duurzame, landschappelijke en economische uitgangspunten;

• ziet het als haar missie om haar klanten dezelfde bevlogen bedrijfsfilosofie mee te geven;

• is een verbindende factor tussen gangbare en biologische kwekerijen;

• maakt deel uit van de werkgroep duurzame boomteelt van de ZLTO, NBVB en HAS Den Bosch om ook de reguliere boomkwekerijbedrijven duurzamer te maken;

• ontving voor haar manier van werken/exploitatie het Ei van Columbus, werd genomineerd voor de Anna prijs en de Zeeuwse milieuprijs;

• kweekt al 10 jaar biologisch met EKO-keurmerk, gecertificeerd door SKAL;

• is CO2-neutraal;

• exporteert kleinschalig naar bijna alle EU landen en zelfs Canada, Amerika en Japan;

• is een van de kleinste rozenkwekerijen van Nederland;

• de enige biologische rozenkwekerij van Nederland;

• één van de twee biologische rozenkwekerijen ter wereld volgens de strengste milieunormen;

• heeft het grootste assortiment struikrozen van Europa;

• levert naast bedrijven vooral aan particulieren.

Rozenkwekerij de Bierkreek

Zevenhofstedenstraat 9

4515 RK IJzendijke

06 12905085

info@bierkreek.nl

www.bierkreek.nl

Afgelopen winter zijn voor het project Heiderijk veel bomen gekapt in de bossen tussen Nijmegen, Groesbeek en Mook. Het betrof kap van stroken bos, dunningen, hakhoutbeheer, verbreding van bospaden, vrijmaken van zones langs de spoorlijn en het ontwikkelen van geleidelijke overgangen van heide naar bos. Op een aantal plekken zijn de boomstobben weggehaald en is geplagd, waarbij de bovenste, voedselrijke bodemlaag werd verwijderd.

Het grote gekapte en geplagde oppervlak, de inzet van zwaar materieel, de werkzaamheden na 15 maart, het érg ver oprekken van het begrip ‘dunning’, het mogelijk overtreden van bepalingen, de achtergebleven vlaktes… het heeft allemaal tot veel emotionele reacties en vervolgens protest geleid. Dat is versterkt door enerzijds gebrekkige informatie van Heiderijk en anderzijds de verspreiding van soms nogal wilde veronderstellingen en beweringen.

Milieudefensie Nijmegen en de Gelderse Milieufederatie hebben de meest genoemde bezwaren tegen het licht gehouden en waar nodig onderzocht. We hebben de lokale natuurgroepen geconsulteerd, die met honderden leden en veel vrijwilligers sinds jaar en dag betrokken zijn bij natuurbehoud, beheer, inventarisaties en voorlichting. We hebben gesproken met de initiatiefnemers van Heiderijk én met diverse tegenstanders, waaronder de actiegroep ‘Red ons bos’. En we hebben ter plekke gekeken. Hieronder onze belangrijkste bevindingen.

Wat beoogt Heiderijk?

De manier waarop de mens de afgelopen tweeduizend jaar het landschap heeft veranderd, heeft bijgedragen aan een grote biodiversiteit. In Nederland stierven sommige soorten uit, veel meer soorten konden zich vestigen in de halfnatuurlijke landschappen die de mens schiep. Een eeuw geleden begon door toedoen van diezelfde, steeds grootschaliger ingrijpende mens echter een forse teruggang. Dat geldt o.a. voor het gevarieerde bos- en heidelandschap, dat zich ten zuiden van Nijmegen uitstrekte. De heide is flink teruggedrongen door oprukkende bebouwing, grootschalige aanplant van bossen en ontginningen ten behoeve van de moderne landbouw. Vergrassing, verzuring, verdroging en natuurlijke bosvorming brachten de heide verder schade toe.

Ondanks de nu geringe oppervlakte heide komt tussen Nijmegen en Mook nog een relatief grote verscheidenheid aan zeldzame diersoorten voor. Soorten als nachtzwaluw, zandhagedis, gladde slang, zadelsprinkhaan, steppesprinkhaan en bruine eikepage (een dagvlinder). Door de achteruitgang van de heide zijn hun aantallen de afgelopen decennia echter flink teruggelopen. Op steeds minder plaatsen op Mulderskop is de raspende roep van de zadelsprinkhaan te horen, die in Nederland verder alleen nog op de Veluwe en op één plaats in Limburg voorkomt. De veldkrekel en de blauwvleugelsprinkhaan zijn vermoedelijk al verdwenen.

Om de verdere achteruitgang van de bijzondere flora en fauna van de heide tussen Nijmegen en Mook te stoppen, is in opdracht van Natuurmonumenten en de Provincies Gelderland en Limburg in 2003 het plan Heiderijk opgesteld. Door de heidegebieden weer te vergroten, met elkaar te verbinden en een gevarieerde structuur te geven, wil men het hier uitsterven van te geïsoleerde populaties voorkomen. Naast herstel van de heide worden oude hakhoutpercelen en boswallen weer zichtbaar gemaakt.

De praktijk leert dat heidelandschappen afgewisseld met bos door het publiek zeer hoog worden gewaardeerd. Ondanks de schrik bij veel mensen na de recente ‘kaalslag’, valt te verwachten dat het publiek over een paar jaar het bos-heidelandschap, compleet met rondtrekkende schaapskudde, erg mooi zal vinden. Doordat er nog veel zaad in de bodem zit, kan de heide snel opslaan. De resterende boomstobben zullen paddenstoelen, kevers, spechten etc. aantrekken.

Géén 300 hectare kap!

Worden de unieke bossen ten zuiden van Nijmegen bedreigd? Het totale beboste gebied (tot en met de Jansberg) is meer dan 3000 hectare groot. De cijfers van Heiderijk zijn soms verwarrend, maar doel is 300 hectare leefgebied voor aan droge heide gebonden soorten. Dat betekent níet dat 300 hectare wordt gekapt. In 2009 bestónd al circa 110 hectare uit open en halfopen heide: de Mookerheide, Heumense Schans, de Mulderskop en delen van Heumensoord. Daar komt zo’n 80 hectare open heide bij. De rest van de 300 hectare leefgebied krijgt een meer gevarieerde structuur.

Nog niet alle kapwerkzaamheden hiervoor zijn uitgevoerd. De resultaten van de eerste fase (deze winter) zullen goed gemonitord worden, o.a. op basis daarvan kunnen de plannen voor de volgende fasen nog bijgesteld worden. Maar duidelijk mag zijn dat een echte bosbeleving gewoon mogelijk blijft. Daarbij bestaat óók de wens bij natuurgroepen om in de toekomst op enkele percelen helemáál geen beheer meer uit te voeren, maar dat staat los van Heiderijk.

Een terugkerende vraag: kunnen zulke omvormingen van een gebied niet geleidelijker en subtieler, waardoor de natuur niet in één keer een grote klap krijgt. Dit is een punt waar ook de beheerders van natuurgebieden zélf alert op zijn, maar het kán gewoon niet altijd. Grote omvormingen in één keer, deels met zwaar materieel doorvoeren is gewoon goedkoper. Tijdelijke verstoring hoort er dan bij. Het tijdstip van de werkzaamheden en de inzet van groot materieel is wel aan strikte voorwaarden gebonden. In het geval van Heiderijk zijn die voorwaarden onder druk komen te staan. Feitelijk had de uitvoering van fase 1 al in 2006 moeten starten. Door de ingewikkeldheid van het project (veel grondeigenaren; twee provincies, vier gemeenten; verkrijgen subsidies, ontheffingen en vergunningen…) kon het startschot pas eind 2009 worden gegeven. Toen was er plotseling haast (anders vervielen subsidies) en daar kwamen twee maanden zeer winterse omstandigheden bij! Wij hebben geen precies zicht op de werkzaamheden, maar vermoeden dat er inderdaad wel fouten zijn gemaakt. Maar doordat de omringende natuur onaangetast is gebleven zal herstel gelukkig ook weer snel optreden.

Compensatie?

We planten tegenwoordig bomen voor het klimaat, hoe valt dat te rijmen met boskap? Gerooid bos moet volgens de Boswet worden gecompenseerd. Herplant heeft een positief effect, want jonge bomen nemen veel CO2 op. Voor dunningen geldt de compensatieplicht niet. Door natuurlijke aanwas en opslag wordt immers ook weer CO2 vastgelegd. Bij grootschalige ingrepen met een natuurdoel kan ontheffing worden verleend van de compensatieplicht. Herstel van de biodiversiteit (kwaliteit) gaat dan voor op aantal hectares bos (kwantiteit), waarbij de wetenschap meespeelt dat de hoeveelheid bos al een eeuw lang toeneemt in Nederland.

Staatsbosbeheer heeft een landelijke saldoregeling, waarbij ze verantwoording aflegt over het totaal aantal hectares bos. Omdat voor volledige compensatie niet altijd ruimte is, is wel eens geopperd een groot nieuw bos in de Gelderse Vallei aan te planten. Die grond is nu echter nog bestemd voor landbouw, dus voorlopig zit het er niet in. Of voor Heiderijk voldoende plek wordt gevonden voor compensatie (herplant) is nog onzeker, maar tot nu toe is geen ontheffing aangevraagd.

De actiegroep ‘Red ons bos’ suggereert in plaats van kappen in bestaand bos nieuwe heide aan te leggen op landbouwgrond. Elke natuurkenner weet echter dat dat niet werkt: als de grondsoort al niet verkeerd is is de bodem tot op grote diepte te rijk aan mineralen door decennialange overbemesting. Bij bossen op voormalige heidegrond is het verwijderen van de vruchtbare toplaag genoeg om weer een schrale situatie te krijgen, de bodem bevat vaak nog zaad van heide en andere zeldzame planten.

Inlands hout en goed natuurbeheer

Een terugkerende zorg bij de bezwaarmakers is dat er geld wordt verdiend met de houtkap en er dus veel te veel zou worden gekapt. Ook zou gekozen worden voor omvorming van bos naar heide omdat daar de meeste subsidie mee is te behalen. Ecologen zouden een goede boterham verdienen door rapporten te schrijven die zulke omvormingsprojecten legitimeren.

Het is moeilijk dergelijke ‘complottheoriën’ te ontzenuwen; geloof je in economische drijfveren dan zit er immers een zekere logica in. Het feit dat er leveringscontracten zijn afgesloten met de biomassacentrale in Cuijk is dan al gauw een ‘bewijs’. En wat dacht u van het volgende citaat uit een artikel van de Unie van Bosgroepen (2006): “de houtprijzen zijn fors gestegen. Grijp uw kans en ga dunnen; goed voor het bos én uw portemonnaie”.

In een sfeer van verdachtmakingen klinkt dit allemaal heel erg, maar nuchter beschouwd is er niks aan de hand: in het bosbeheer worden werkzaamheden wat meer geconcentreerd in jaren met een gunstige houtprijs. Zeker voor een organisatie als Staatsbosbeheer, die nog altijd een houtproductietaak heeft, lijkt ons dat niet onverstandig. Wij vinden het daarbij prima dat gedund hout wordt gebruikt voor biomassa-productie en dat er tegenwoordig duurzaam geproduceerd hout (met FSC-keurmerk) uit eigen land beschikbaar is. Maar als productie een drijfveer zou zijn om extra veel hout te kappen, ja dat zou niet goed zijn. De bossen bij Nijmegen hebben immers primair een functie voor natuur en recreatie.

Feitelijk echter kóst een project als Heiderijk heel veel geld. De organisatie die dergelijke projecten uitvoert voor veel terreinbeheerders, de Bosgroep Midden Nederland, heeft daarom als één van zijn specialismes het aanvragen en verzorgen van subsidies. Voor de actievoerders reden om hen in het beklaagdenbankje te zetten. Maar de bottom line bij de economische afwegingen is of bomenkap past binnen een goede beheervisie. We zien geen redenen om daaraan te twijfelen. De gemeente Nijmegen, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten hebben als belangrijkste grondeigenaren álle drie een ecologisch rijk en voor het publiek aantrekkelijk en toegankelijk bos- en heidegebied voor ogen. Voor de natuurdoelen – extra belangrijk in het Jaar van de Biodiversiteit 2010 – wordt de kennis benut van de boswachters ter plekke, van gerenommeerde ecologen en van lokale natuur- en milieugroepen, waaronder de Werkgroep Milieubeheer Groesbeek, allen met een lange staat van dienst in dit gebied.

Dat wil niet zeggen dat er geen andere visies op het bosbeheer mogelijk zijn. Zeker wel, sommige ecologen zien bijvoorbeeld helemaal níets in het kunstmatig tegenhouden van bosvorming en het in stand houden van heide. Maar gezien de natuurdoelen waar Nederland aan is gebonden, zijn zij toch in de minderheid. Meer ruimte voor volledig onbeheerde, wilde natuur is prachtig. Maar de druk op de ruimte is in ons land zo groot dat met alléén maar dichtgroeiende bossen heel veel soorten uitsterven.

Behoefte aan inspraak

Blijft één punt over: organisaties als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer beheren grote oppervlakken natuurgebied in Nederland. De roep om meer inspraak en zeggenschap over het beheer van die gebieden wordt steeds luider. Toch is de vraag wat dat zou moeten inhouden. Natuurmonumenten hééft met zijn 830.000 leden een democratische legitimatie. De verenigingsraad wordt via de districten, waarin iedere natuurliefhebber actief kan worden, gekozen uit gewone burgers. Bij Staatsbosbeheer ligt dat anders, er is slechts een beperkte controle door de rijksoverheid. Maar béide organisaties opereren binnen allerlei doelstellingen en wetten op het gebied van natuurbescherming en recreatie. Ze hebben een baaierd aan issuespecifieke en permanente klankbordgroepen. Ze werken samen met talloze particulieren en lokale groepen waarvan de leden zich met kennis, praktische werkkracht en financiële steun inzetten voor de lokale natuur, landschap en cultuurhistorie. Feit is dat vrijwel al die groepen in onze regio Heiderijk steunen. Twee democratisch gekozen provinciebesturen zijn opdrachtgever.

Niettemin is er een overduidelijke behoefte om gemeenteraden en burgers meer te betrekken bij grote projecten. Bij Heiderijk is dat onvoldoende gebeurd. De inspraakavonden enkele jaren geleden en de informatieavond afgelopen november zijn in ruime mate aangekondigd en goed bezocht. Er zijn talloze excursies geweest en er zijn op veel plekken informatiebordjes over Heiderijk geplaatst. Maar daarmee zijn toch nog heel veel mensen gemist. Of mensen hoorden van het project zonder zich te realiseren dat er zo’n grootschalige kap zou plaatsvinden als nu is gebeurd. Heiderijk heeft dat zelf ook slecht gecommuniceerd. Zo lezen we op de homepage over de omvorming: “Stapsgewijs, kleinschalig en op maat”.

Omdat een groot project als Heiderijk veel uitleg en discussie behoeft, hadden mensen via veel meer kanalen benaderd kunnen worden, tot en met flyeren langs fiets- en wandelpaden en op parkeerplaatsen in het natuurgebied. Altijd de moeite waard bij een groot project, anders zit je later (in dit geval: zodra de bomenkap begint) met de gebakken peren. Bovendien beschikt een deel van de mensen die zich tegen de kap hebben gekeerd over goede gebiedskennis, die had benut kunnen worden om het project beter uit te voeren.

Hoe nu verder?

Op basis van boosheid en emotie is in het internet-tijdperk meer en minder betrouwbare informatie snel gevonden, opinies zijn via e-mailgroepen, twitter en blogs snel verspreid. Daarbij denken mensen rijp en groen deskundig genoeg te zijn om oordelen te kunnen vellen en er is veel wantrouwen tegenover deskundigen en instituties. Uit op politiek gewin springen sommige politieke partijen graag op die kar. We kunnen ons levendig voorstellen dat de projectpartners in Heiderijk de afgelopen tijd niet meteen stonden te springen om te antwoorden op alle beweringen, oordelen en verdachtmakingen. Toch hoort dat bij deze tijd. Veel reacties komen voort uit reële bezorgdheid en betrokkenheid. Natuurorganisaties mogen het niet zover laten komen dat er een tweedeling ontstaat tussen ‘de ecologen’ en ‘de natuurgenieters’.

Wij bevelen de partijen achter Heiderijk aan te zoeken naar manieren om met bezorgde burgers en met de betrokken gemeenten, waar deze kwestie nu op de raadsagenda’s ligt, om de tafel te gaan zitten. Wellicht leidt het tot meer begrip voor elkaars standpunten. Een klankbordgroep, waarin mensen meepraten vanuit de betekenis en functies die het gebied voor hen heeft, moet mogelijk zijn. Er zijn ongetwijfeld aanpassingen aan het plan mogelijk. Ook kunnen er afspraken worden gemaakt om problemen snel te signaleren. Op andere plaatsen zijn daar goede ervaringen mee opgedaan. Door wrijving ontstaat zo glans.